Page 24 - Tarih ve Düşünce_64

lâm Dervişi' adı veren bazı şahıs­Sebil Tarih
MART 2006

SEMA VA DERVİŞ AYİNLERİNE RED!

Chicago'daki mevzu daha henüz kapanmadan bu kendilerinin para kazanmak için Amerika'ya gelmiş
defa New York'da yine "dinî ve millî" hassasiyeti tahrik masumlar olduklarını iddia ederek, haklarının korun­
edici bir başka gelişme yaşanmıştı. Bu yeni gelişmeyi masını, aksi hâlde konsolosu İstanbul'a şikayet edecek­
Büyükelçi Mavroyani Bey, 3 Eylül 1892 tarihli raporunda lerini söylemişlerdi. Bunları bu harekete teşvik eden kişi
özetle şöyle anlatır: "Çerkeş Hacı Mustafa, Kasımpaşalı Tevfik Paşa'nın, sefâreti zamanında New York'a gelen
Ali Haşan ve Suriye Hristiyanlarından olup, Mısır'da Ferhat İzzet adlı bir bedbahttır. Müslüman bir ana-
ticaretle meşgul olan Molla adlı üç şahıs Amerikan ahali­ babadan İslâm olarak doğan Ferhat izzet, daha sonra
sine para karşılığı derviş âyinleri göstermek üzere birkaçı Amerikan tebaaiyetine geçmiş, Hristiyanlığı kabul ederek
derviş ve çoğunluğu ayak takımından yaklaşık 30 kişilik misyonerlerin hizmetine girmiştir. New York Konso-
bir grupla sözleşme yaparak, büyük vaadlerle ücret losluğu'nun verdiği bilgilere göre, Ferhat bir yandan
karşılığı bu grubu New York'a götürürler. Grup niçin New Amerikalılar'a Osmanlı ülkesinde hamiyet sahibi olanların
York'a geldiklerini bilmediklerini hâttâ Trablusgarp'a gide­ hayatının tehlikede olduğunu, kendisinin de Amerika'ya
ceklerini zannettiklerini iddia etmekte iseler de, yaptıkları iltica ederek mesut bir hayat geçirmekte bulunduğunu
anlaşmalar ve Molla adlı Hristiyan'ın idaresinde olmayı söylerken, diğer yandan Amerika'ya nâdiren gelen
kabul etmeleri, aslında bunların ne yapacaklarını bildik­ Müslümanlar'a kendisini fanatik Müslüman olarak tanıt­
lerinin en açık delilidir. Amerika'ya geldikten sonra grubu makta, Amerika'da adab-ı İslâmiye'ye saygı göste­
organize eden üç şahıs arasında ihtilaf ortaya çıkmış, rilmediğinden bahsetmekte imiş. Bu arada gösteri yapan
dervişler para isteyince de Molla onlardan zikir gösterisi zavallılar, Paris, Londra, Viyana ve Berlin'deki tiyatrolarda
yapmalarını istemiş, onlar da iki defa icray-ı âyin etmişler, da ilgi göreceklerini sanmışlarsa da Amerika'da hiçbir ilgi
fakat paralarını alamamışlardır. Bunun üzerine gruptaki­ görmemişler, hatta para sızdırabilmek için İstanbul'a bile
ler New York'taki Türkiye Konsolosluğuna başvurarak telgraflar çekmişlerdir."35

Anayasanızı biliyoruz lanması için New York'taki mahalli dan ibarettir. Müslüman olan bazı
yöneticilere ihtar lâzım geldiği şahıslar son zamanlarda Ncw York
Büyükelçi Mavroyani Bey, bir kanaa-tindeyim." 34 beldesine gelmişlerdir. Bunlar iki
yandan bunlarla temas kurmaya Bu notaya ABD yönetimince defa Amerikalı seyirciler huzurun­
çalışırken, diğer yandan İslâmî bir verilen cevapta, ABD yönetiminin da dervişlerin âyini diyerek bazı
zikrin sokak gösterisi şeklinde Türkiye Büyükelçisi ile aynı kana­ şeyler izlettirmişlerdir. Seyirciler ise
sunulmasına müsaade eden ABD atte olmadığı, ABD yönetiminin bu manevi a-san hürmetle izlemiş-,
hükümetini protesto ederek, ABD hangi din ve mezhep olursa olsun, lerdir. Osmanlı ülkesinde kendisine
yönetimine şu notayı vermişti: tahkirine asla müsaade etmeye­ "Şakir" yahut Hristiyan unvan­
"New York konsolosluğundan ve­ ceği, New York'ta gösteri yapan­ larından birinin adını verenlerce
rilen bilgiye göre kendilerine "İs­ ların İslâmiyet'i tahkir etmeyip Hristiyan adâb ve adetleri sergi-
sadece gösteri yaptıkları, Washing- lense ve Müslümanlar ona saygısız
lar, New York beldesinde seyircilerin ton'un bu konuda New York eyale­ davransa acaba Amerika konsolo­
huzurunda bazı âyinler icra etmek­ tine karışamayacağı, üstelik bu su ne muamelede bulunacaktı.
tedirler. Bu gibi ayinlerin Müs­ gösteriyi yapanların Osmanlı ABD anayasasına vâkıf olduğum­
lüman olmayan New York halkı vatandaşları oldukları hatırlatı­ dan elbette merkezi yönetimin ma­
huzurunda icraasına her din ve larak nota reddediliyordu.35 hallî işlere müsait olmadığını çok
mezheb gibi İslâm dini de müsaade Bu cevap üzerine Mavroyani iyi biliyorum. Ancak bu, haber ve
edemez. New York hal-kına küçük Bey, ABD yönetimine daha sert bir hatırlatma kâbilinden olsun mer­
bir menfaati bile dokunmayan ve nota verecekti. Mavroyani bu kezi yönetim ile mahalli yönetim
Müslümanları tahkir kabul edile­ ilginç ve önemli notasında mese­ arasında muhaberat teatisine
bilecek bu tür faaliyetlerin yasak­ leyi şöyle açıklıyordu; "Mesele şun­ mâni değildir. Zannederim, Os-

TARİH VE DÜŞÜNCE 23