Page 23 - Tarih ve Düşünce_64
P. 23
bizzat gezmiş ve bu konuda görSebil Tarih
MART 2006
şa'nın yönetiminde bir heyetle halkının intizar-ı tecessüskâra- lere saygı gösterildiğinden bu
katılmıştı. Hakkı Paşa'nın yardım nesini (meraklı bakışlarını) çek duruma izin verilmeyeceğine inan
cılığını ise Fahri Bey yapıyordu. mek üzere fuar haricinde bir cami- cım tamdır. Binaenaleyh, Müslü
Fuarın OsmanlI'ya ayrılan bölü i şerif inşa etmek niyetinde bulun man olmayan bazı şahısların,
münde örnek bir "Türk Köyü" duklarını kesin olarak haber al dost bir ülkenin dinî duygularını
kurulmuş, bir cami inşa edilmiş dığını bendenize bildirmiştir. Mu- asla dikkate almayarak yalnız
ve hah, kumaş, çini, mobilya, vqfik-ı hâl ve maslahat olmayan kendi menfaatleri için bir cami-i
silah ve diğer çeşitli el sanatları ile bu girişimin önlenmesi için mösyö şerif yapmalarının önlenmesi için
bina ve gemi maketlerinin teşhir Fostefe (ABD Dışişleri Bakanı'na) notamın Chicago'daki mahallî
edildiği bir pavyon düzenlen suretini gönderdiğim notayı idarecilere tebliğini rica eylerim. "30
miştir.28 "Türk köyünde, Türk verdim." Büyükelçimiz verdiği no
tarzı mimarisiyle her şeyi mükem tada, ABD yönetimine yukarıdaki Mesele halledildi
mel bir cami, kırk elli dükkanı olayı anlatarak, bu girişimin ön
muhtevi İstanbul’daki Mısır Çar lenmesini ister. Kendisi de bir Bu girişim üzerine ABD Dış
şısı şeklinde üstü kapalı bir çarşı, Hristiyan olan Büyükelçimize işleri Bakanı kısa süre sonra ce-
tahtani-fevkâni bir lokanta, rahat göre; "Bugirişim, İslâm'ın mukad vab vermiş, Washington Büyük
rahat bin kişiyi istiâb eden bir tiy des unsurlarından biri olan camiyi elçimizin 8 Teşrin-i sani 1892'de
atro, bir cadde ve büro olarak kul bir gösteri malzemesi gibi, ücret verdiği bilgiye göre, ABD Dışişleri
lanılan on-onbeş ev, sokak baş karşılığı seyirciye sunmak anla meseleyi Chicago'nun bağlı
larında ufak tefek mesela şeker mına gelmektedir. Bu ise kabul edi olduğu İllionis Eyaleti hüküme
leme satan birkaç köşk vardı. lemez." Büyükelçimiz bu konuda tine iletmiş, ancak bu konuda
Çarşı, lokanta ve tiyatro kâmilen bir kıyas yaparak, "Bunun Asya'da güvence veremeyeceğini, ABD
Suriyeli Hristiyanlar’ın ellerindey- Müslümanlar'ın oturduğu bir şe kanunlarına göre ABD Kongre-
di. Çar-şıda yalnız Kuyumcuyan hirde Hristiyan kiliselerini gösteri si'nin dinî konulara müdahale
isminde bir Ermeni vardı ki, bu amaçlı sunmakla" aynı manaya yetkisinin olmadığını, konunun
kuyumcu bir metre irtifa mikya geldiğini hatırlatır. Büyükelçimiz kendi görevleri dışında olduğunu
sında som gümüşten meşhur notasını şu uyarı ile bitirir: "Ana söylemiştir.31 Ancak, arşivimizde
Sultanahmed Çeşmesi’nin aynen yasa gereği Amerika'da bütün din meselenin bundan sonra devam
modelini yapmıştı."29 Fuara ettiğine dair herhangi bir belgeye
Amerika'da bulunan Türk diplo rastlamadık. Mesele muhtemelen
matları da büyük bir ilgi göster İllionis Hükümeti'nin müdahalesi
miş, II. Abdülha-mid'in "dini ve ya da Osmanlı yönetiminin özel
millî" hassasiyetini çok iyi bilen teşebbüsleri ile halledilmişti.
Washington'daki Osmanlı Büyük Osmanlı aynı fuarda bir yandan
elçisi, Chicago'ya gelerek, fuarı art niyetli maket cami yapımına
karşı çıkıp, Müslümanlar'ın dinî
düğü bir aksaklığı ve bununla duygularının rencide olmasına
ilgili teşebbüslerini 31 Teşrin-i ev razı olmazken, diğer yandan Türk
vel 1892'de İstanbul'a bildirmişti. reyonunda sergilenecek eşyaların
Büyükelçi raporunun ilk kıs Hristiyanlar’ın hislerini rencide
mında fuarda tepkisini çeken etmemesi için de azami gayret
gelişmeyi şöyle anlatır: "Yakında gösterme kararı almıştı. Böylece,
Chicago'ya vuku bulan seyaha Osmanlı ülkesinde Hristiyan
timde fuar komiserlerinin ikisi de katliamı yapıldığı iddiasıyla
hazır olduğu sırada mösyö Amerika'da kamuoyunu harekete
Duberly; birtakım Suriyeliler ile geçirmeye çalışan Protestan misy
bazı Amerikan misyonerlerinden onerlerin oyunları da bozulmaya
oluşan kumpanyanın Amerikan çalışılmıştı.32
TARİH VE DÜŞÜNCE
