Page 19 - Tarih ve Düşünce_64

talar ve cevapları, 1881'in ilerleyen Sebil Tarih
MART 2006

düşüncelerini milletlerarası politi­
kanın önüne koyan Gladstone'a a-
let olmak istemiyorlardı.12 1885'lere
gelindiğinde İngiltere artık Ermeni
meselesinde Amerika hariç Batı'da
yalnız kalmıştır. Bizce bunda II.
Abdülhamid'in Batılı devletler
arasında kurduğu "denge siyase­
tinin" ve "oyalama taktiğinin"
önemli rolü olmuştur.
Bütün bu gelişmelere rağmen,
Gladstone da Türk düşmanı ve
Ermeni yanlısı politikalarında
ısrarlıdır. İktidardan bir yıl uzak
kalmasının ardından, 1886'da ya­
pılan erken seçimi kazanarak
Türkü barbar, Hristiyanı boğazlanan gösteren Batılı bir karikatürdeki tekrar Başbakan olan Gladsto­
Abdülhamid tiplemesine bakınız!..
ne'un ilk işi Ağustos 1886'da Os­
vehâmetini anlamıştı. Durumu lesinde İngiltere'yi yalnız bırakı­ manlI Devleti'ne Ermeni meselesini
idâreye başladı. Hatta Goschen'e â- yorlardı. Zaten, İngiltere ve Rus­ hatırlatan yeni bir nota vermek
oldu. Ancak bu defa durum çok
deta bir hükümdar muamelesi ya'nın şark siyasetinde anlaşarak
farklıydı. Çünkü yalnız olan Os­
yaptı. Goschen, Batılı devletlerin dünyayı kontrol etmelerinden
İstanbul'daki büyükelçileri ile de çekinen Avusturya, Ermeni mese­ manlI değil, İngiltere idi. Baş-vekil
ilişki kurarak, 11 Haziran 1880'de lesine bulaşmaktan açıkça geri Kâmil Paşa'nın ardından Almanya
on-larla birlikte Osmanlı yöne­ durmuştu.7 1881'de İngiliz asker­ ve Avusturya, İngiltere'den derhal
timine yeni bir nota verdi. Ancak lerinin Gladstone'un emri ile Mısır'ı notasını geri almasını istediler. Bu
Batılı devletlerin beklediğinin ak­ işgal etmesi8 başta Almanya defa şaşırma ve çaresizlik sırası
olmak üzere Batılı devletlerce tep­ Londra'daydı. Yeni Dışişleri Bakanı
sine Babıâli oyalayıcı ve yatıştırcı
kiyle karşılanmıştı. Daha önceleri Lord Lddesleigh derhâl bir açıkla­
cevaplar vermemiş yeni Osmanlı
Ermeni meselesinde Rusya'nın ma ile, notayı kendisinden önceki
hükümeti 27 Haziran 1880'de kar­
aleti ve takipçisi olan İngiltere9 Dışişleri Bakanı Lord Rosebery'nin
şı bir nota ile şimdilik ıslahatların
yavaş yavaş Rusya'nın da desteği­ verdiği ve kendisini ilgilendirmedi­
mümkün olmadığı cevabını ver­
ni kaybetmeye başladı. Rusya, Bal­ ğini açıklayarak durumu kur­
mişti. Batıhların, 7 Eylül 1880'deki
kanlardaki güç dengesi sebebiyle tardı.13
ikinci ve öncekinden daha sert no­
Ermeni meselesine olumlu bakma­ Bundan sonra İngiltere hükü­
tasına, Babiâli de 3 Ekim 1880'de
dığını 1881'de İn-giltere hüküme­ meti Ermeni meselesinde daha pa­
aynı kararlılıkta cevap verdi. No­
tine de ihsas ettirmişti.10 Bu arada sif bir siyaset izledi. Gladstone'nun
II. Abdülhamid de Rus Çarı'nı sık yeniden iktidara gelmesi Ermeni
günlerinde birden bire İngiltere'nin
sık Ermeni komitacılarla ilgili ola­ komitacıları yeniden ümit-lendir-
Ermeni mevzuunda yalnız kaldığı­
rak ikaz etmişti. Rus Çarı da II. mişti.14 Ancak Osmanlı yöneti­
nı ve OsmanlI'yı mahkum etme si­ Abdülhamid'in ikazlarının bir bir minin yerinde tavrı ve diplomatik
yasetinin iflas ettiğini göstermek­ çıktığını görerek Ermeni mesele­ başarısı sonucu; 1895 Sasun olayı
tedir.6 sinde kesin olarak İngiltere aley­ ve Doğu Anadolu'daki diğer Ermeni
htarı bir tavır takınmıştı.11 Ed- hadiseleri sonunda bütün Batılı
Bir ders de ward Engel-hard'a göre artık Batılı devletler gibi, İngiltere hükümeti de
dünyadan giderken devletler, içindeki İslâm düşman­ "İsyanları Erme-ni komitacılarının
lığını ve kinini Avrupa devletleri­ çıkardığı ve katliamlardan da onla­
1881 sonlarında Avrupa dev­ nin ortak gücünden yararlanarak rın sorumlu olduğunu" resmen ka­
letleri yavaş yavaş Ermeni mese­ söndürmek isteyen şahsi fikir ve bul etmiş-ti.15 Bu arada Gladstone

18 TARİH VE DÜŞÜNCE