Page 17 - Tarih ve Düşünce_64
P. 17
MART 2006 Papaz NarsesSebil Tarih
İNGİLİZ SAHNELERİNE MÜDAHALE!
93 Harbi (1877-78 Osmanlı- Efendi'nin, İstanbul'daki İngiliz
Rus) ve 1878 Berlin Antlaşması, Büyükelçisi Loyard'a verdiği, hiç
Osmanlı tarihi, daha doğrusu de masum olmayan bir proje bu
Avrupalılaşın OsmanlI'ya yönelik lunmaktadır: Doğu Anadolu'da
politik tavırları ile ilgili önemli bir bağımsız bir Ermeni Devleti kur
dönüm noktasıdır. Artık Yunan, mak. İngil-tere hükümeti bu pro
Sırp, Karadağ, Eflak, Boğdan ve jeye hemen sahip çıkmış, Türk
Bulgaristan meselelerinin ardın dostu olduğunu her fırsatta tekrar
dan Devlet-i Aliye tarihinde ilk layan İngiliz Dışişleri Bakanı Lord
defa Ermeni problemi ile karşı kar Sa-lisbury'nin yönlendirdiği, Os
şıya kalınmıştır. Dünün "Tebaa-i manlI aleyhtarı diplomatik bir ta
Sadıkası" Ermeniler; uzun bir süre arruz başlatılmıştır. Nota'nın ar
Katolik Fransız ve İtalyan, Orto dından, İngiliz hükümeti özellikle
doks Rus ve Protestan Amerikan Doğu Anadolu'ya askeri konsolos
ve İngiliz misyonerlerin eğitim- lar göndermiştir. Bu konsolosların
öğretim tezgahından geçtikten ilk vazifesi ise Ermeniler'den ku
sonra, Batılı devletlerin telkin, tah rulu silahlı bir milis gücü oluştur
rik ve teşvikleri ile Osmanlı yöne mak olacaktır. Ancak devrin padi
timine olan sadakat ve bağlılık şahı II. Abdülhamid İngilizler'in
larını bir yana bırakarak yavaş umdukları gibi sessiz ve sakin
yavaş ihânet girdabının içine beklememiş; oyalama taktiği ve si
doğru sürüklenmeye başlamış yasi manevralarla İngilizler'in Do
lardır. ğu Anadolu'daki ıslahat isteklerini
VVilliam Edvvard Gladstone
Böyle bir dönemde İngiltere, savsaklamayı başarmıştır.2
Protestan misyonerlerinin sözde
"katliam" haberleri ve İslâm düş Merhur İslâm düşmanı
manı politikacıların istismarcı
siyaseti sonucu Ermeni mese Nisan 1880'de İngiltere'de yapı
lelerinin arkasındaki en önemli lan seçimleri Liberal Parti'nin ka
siyasi güç olarak kendini göster zanması ve meşhur İslâm düşmanı
mişti. Bu sebeple de daha, Berlin VVilliam Edvvard Gladstone'nun
Antlaşması'nın mürekkebi bile ku Başbakan olması ile, İngiltere'nin
rumadan meselenin uluslararası tavrı daha da olumsuzlaştı ve sert
bir hüviyet kazanması için hare leşti. Gladstone, İngiltere'nin Os
kete geçmiş, İstanbul'daki sefiri manlI ile ilgili politikalarını kökten
vâsıtası ile ard arda notalar verip değiştirmişti.3 Artık İngiltere, Os
tehditler savurarak henüz 93 boz manlI'nın toprak bütünlüğünün
gununun kaosundan bile kurtula korunmasından değil, bozulma
mayan Osmanlı Devleti'ini sıkıştır sından; hâttâ Osmanlı Devleti'nin
maya çalışmıştır. İngiltere'nin ilk yıkılmasından yana idi. Bunun i-
notası 18 Ağustos 1878 tarihlidir. çin Rusya'nın sıcak denizlere in
İstek oldukça masumdur: Berlin'de mesine razı olabileceğini bile orta
verilen sözler tutulmalı ve bir an ya koymuştu. Gladstone niçin böy
evvel Doğu Anadolu'da ıslahat ya le bir politika izlemiş, niye gele
pılmalıdır. Fakat bu masum isteğin neksel İngiliz dış politikasını Os
ardında, Ermeni Patriği Narses manlI aleyhine değiştirmişti. Prof.
16 TARİH VE DÜŞÜNCE
